Ook na afloop van de kerkdienst veel vragen. Hoe gaat dat eigenlijk solliciteren naar wethouder? Wat moet je daarvoor doen en hoe transparant is zo’n proces…nu dat laatste is het niet. En dat werkt ook niet goed…kan misschien wel wat meer, maar moet ook vertrouwelijk kunnen gebeuren.

Inmiddels ben ik aangekomen bij het vierde slootje. Na eigen kandidaatstelling (eerste sloot), de selectieprocedure van je eigen partij (tweede sloot), de verkiezingen (derde sloot) zijn we aangekomen bij de vierde sloot: de verkenning/informatie. Als we deze sloot over komen, moeten we nog de vijfde sloot over. De vijfde is de formatie. Staat er een team en kunnen de programmatische punten bij elkaar gebracht worden.

Terug naar het vierde slootje: de verkenning ook wel de informatie ronde genoemd. Een ronde die ik in Hoogeveen meerdere keren heb meegemaakt. Soms als bestuurslid, soms als raadslid, altijd dichtbij de beslissingen. D.w.z. behalve in 2022. Mijn schoonvader overleed en CDA werd door de partijen uitgesloten. Allemaal mooi na te lezen in de notulen van de gesprekken van Cees Bijl.

Zo’n formatie traject is erg ondoorzichtig. Doordat ik vele onderhandelaars ken, wethouders en verkenners, weet ik dat het bijna overal anders gaat. Soms wordt voor de verkiezingen al gesproken met de deelnemers aan een favo-combi. Soms op de avond van de uitslag. Soms in de week na de uitslag…sommigen doen er paar weken over en laten het ook echt helemaal over aan de verkenner.

 Vrij worstelen zegt de professor

Hoe het proces na de verkiezingen verloopt, verschilt van gemeente tot gemeente. Professor Boogers (Marcel Boogers,, hoogleraar democratie en transitie) noemt het ‘vrij worstelen’, omdat er geen wettelijke kaders zijn voor coalitievorming. Bij sommige gemeenten wordt de verkenner aangesteld namens de raad, bij andere namens de grootste partij. Soms is de verkenner gewoon de lijsttrekker, kandidaat-wethouder van de grootste partij, soms iemand van de partij van elders, soms een hele neutrale persoon. Dit laatste kan ook weer gebruikt worden om één van de kandidaten ‘mild’ te stemmen…

De rol van verkenner kan binnen sommige gemeenten ook automatisch overlopen in die van informateur. „Het enige wat vaststaat, is dat je op enig moment wethouders moet benoemen die op een raadsmeerderheid kunnen rekenen”, legt Boogers uit. Hij adviseert gemeenten daarom om vooraf spelregels af te spreken om het onderlinge vertrouwen te bewaken. Het kan zo zijn dat partijen achter de rug van de verkenner al bezig zijn met het vormen van een coalitie…zo stel Boogers. Hij geeft daar duidelijk zijn mening over: „Dan kan het nog zo zijn dat partijen achter de rug van de verkenner om al bezig zijn met het vormen van een coalitie.” Maar dat schaadt het vertrouwen van de politici in elkaar. „En dat is niet handig, want daar heb je vier jaar lang in de gemeenteraad last van.”

Hetzelfde geldt voor het aanstellen van een verkenner die als bevooroordeeld wordt gezien. Ook dat heeft uiteindelijk geen meerwaarde en is eerder een nadeel dan een voordeel. „Want dan kan de onpartijdigheid in twijfel worden getrokken en dat wil je juist niet als grootste partij.”

In de Wolden is een oud-gedeputeerde met veel gevoel voor het landelijk gebied aangesteld. Uit het eerste gesprek komt hij kritisch en zeker neutraal over. Ook de secondanten stelden pittige vragen. Of wij als CDA de Wolden-onderhandelingsteam goede antwoorden op hebben gegeven zullen we weten op dag 53 van dit dagboek (woensdag 8 april spreken wij voor tweede keer de verkenner). We wachten het af….Dit is de titel van de oratie van Boogers….lijkt me ook erg goed van toepassing op de Wolden!