Het is dag 14. Ik leer de Wolden steeds beter kennen. Prachtige kanten van deze gemeente met vele dorpen. Een gemeente met het karakter van het platteland. Nu geen omgekeerde vlaggen meer, veel naoberschap, maar ook gemeente met uitdagingen. De wereld gaat niet aan de Wolden voorbij. En haar opgaven ook niet. Centrale rol spelen de dorpshuizen. De plaatsen in de kernen waar (laagdrempelig) hulp, steun en sfeer bij elkaar komen. Leefbaarheid in een gebouw weergegeven.
De dag begint met plaatsen van Hoogeveens spandoek bij de Hoogeveense woning met de Wolden-vlag. Beetje gek ben ik natuurlijk wel.
Jacco, Annette en Bert, zo dragen wij een steentje bij aan CDA Hoogeveen…met podcast in de oren…
In de middag naar Gert Vos van Welzijn de Wolden. We hebben zo veel geschiedenis en zo veel overeenkomsten. En de conlusie: ook aan welzijn mag in de Wolden best wat gebeuren. Ondanks dat het zo’n mooie gemeente is, met veel saamhorigheid (zeker als je tot de inner circle behoort) en veel groen en leuke evenementen, is het niet zonder uitdagingen. Fijn gesprek.
Kandidaat op bezoek
Wolderhuus in voorjaar (foto EJK)
Hierbij mijn mening over de dorpshuizen van de toekomst en hun cruciale rol voor de leefbaarheid op het platteland in de komende 10 jaar, met aandacht voor relevante organisaties en beleid! Van groot belang voor de Wolden: Dorpshuizen van de toekomst: vitaal hart van het platteland
In de komende jaren staan de dorpshuizen in Nederland voor een transformatie van kleinschalige ontmoetingsplekken naar toekomstbestendige hubs voor gemeenschap, zorg, voorzieningen en economie. Terwijl plattelandsgemeenschappen te maken hebben met vergrijzing, voorzieningenverlies en krimpende bevolkingsaantallen, worden dorpshuizen steeds crucialer voor sociale samenhang en leefbaarheid. In de Wolden gaan bepaalde dorpshuizen voorop, maar we zijn er nog lang niet.
Van ontmoetingsplek naar multifunctioneel centrum
Traditioneel waren dorpshuizen de plek voor verenigingen, feestavonden en buurtactiviteiten. In de toekomst verschuift die rol richting multifunctionele voorzieningen waar inwoners van jong tot oud samenkomen voor ontmoeting, zorg, cultuur, onderwijs en dienstverlening. Nieuwe dorpshuizen kunnen bijvoorbeeld ruimte bieden aan:
- lokale zorgpunten;
- flexibele werk- en ontmoetingsplekken;
- workshops en scholing;
- sociale ondersteuning en mantelzorgcoördinatie.
In steeds meer dorpen ontstaat zo een centrale plek waar het sociale en maatschappelijke weefsel samenkomt — een plek waar ontmoeting, dienstverlening en innovatie elkaar versterken. Dé plaats voor de bon commune. De goede samenleving, maar wel met ruimte voor diversiteit. Dus wel close, maar ook laagdrempelig.
Belang voor leefbaarheid: sociale cohesie en lokaal initiatief
De Landelijke Vereniging voor Kleine Kernen (LVKK) ondersteunt al sinds de jaren ’70 dorpshuizen en dorpsorganisaties en ziet deze voorzieningen als ruggengraat van de landelijke gemeenschap. LVKK vertegenwoordigt meer dan 4.000 dorpshuizen en ondersteunt bewonersinitiatieven met kennis, advies en mobilisering rond leefbaarheid, duurzaamheid en toekomstplanning. Dorpshuizen verbinden lokale bewoners, versterken sociaal kapitaal en verminderen eenzaamheid — factoren die essentieel zijn voor levenskwaliteit op het platteland. Ze worden daarmee niet alleen sociale hubs, maar fundamenten van inclusieve en veerkrachtige gemeenschappen
Leefbaarheidsfonds en overheidspolitiek
In de nationale en lokale politiek groeit het besef dat leefbaarheid niet vanzelf blijft bestaan — maar actief ondersteund moet worden. Veel provincies en gemeenten werken daarom met leefbaarheidsfondsen: financiële middelen bedoeld om initiatieven te steunen die de leefbaarheid direct versterken, zoals dorpshuisprojecten, lokale diensten of gezamenlijke voorzieningen. Hoewel specifieke plannen onder het kabinet-Jetten rond een nationaal leefbaarheidsfonds nog niet publiekelijk helder zijn vastgelegd, zijn lokale subsidieregelingen en publiek-private initiatieven in opkomst en worden leefbaarheidsinitiatieven steeds vaker gefaciliteerd met fondsen voor burgerinitiatieven.
Standpunten van het CDA: dorpen moeten vitaal blijven
Het CDA benadrukt in haar beleid het belang van levendige dorpen met sterke gemeenschappen en voorzieningen. Volgens partijstandpunten moeten dorpshuizen en lokale verenigingen ondersteund worden, liefst als multifunctionele ontmoetingsplekken die ook ruimte bieden aan andere diensten zoals bibliotheek, onderwijs en zorg.
Het CDA pleit verder voor meer aandacht voor kleine kernen in het provinciale en gemeentelijke beleid, onder andere door lokale initiatieven, vrijwilligers en voorzieningen te versterken. Hierbij past ook het ondersteunen van dorpshuizen en sociaaleconomische kernvoorzieningen om voortgaande leegloop tegen te gaan. Gelukkig is dat in de Wolden ook het geval. In de programma’s van CDA, maar ook bij andere partijen komen de dorpshuizen van de toekomst terug.
Gemeentebelangen:
Dorpshuizen vervullen een belangrijke rol in het dorp. Ze zijn van oudsher een ontmoetingsplek. We leven in een tijd waarin we kwetsbaar zijn geworden, bijvoorbeeld door storingen in het elektriciteitsnetwerk of het internet. Nu onze weerbaarheid onder druk staat, wil Gemeentebelangen De Wolden dat dorpshuizen worden ondersteund bij het vervullen van een nieuwe functie. Het dorpshuis kan uitgroeien tot een veilige en betrouwbare plek waar inwoners samenkomen in tijden van nood. Het is aan de dorpshuizen zelf om deze nieuwe rol, met hulp van gemeente en inwoners, op te pakken. Daarom blijft het belangrijk dat er draagvlak vanuit het dorp is voor het dorpshuis.
VVD de Wolden
Dorps en buurtinitiatieven steunen. Initiatieven voor leefbaarheid uit de dorpen worden ondersteund. Plannen uit dorpsvisies worden concreet opgepakt. Steun voor verenigingen. Zwembaden, sportclubs en dorpshuizen zijn het hart van onze dorpen; ze krijgen zekerheid in plaats van steeds nieuwe subsidieprocedures.
GroenlinksPvdA
Het dorpshuis als centrale spil: Het dorpshuis is de huiskamer van het dorp. We willen deze cruciale rol versterken door van het dorpshuis, waar het kan, de centrale spil te maken waar ook andere diensten aanhaken, zoals een bibliotheekservicepunt of een spreekuur van de gemeente. We maken van de dorpshuizen in de vijf grootste kernen Ruinen, Ruinerwold, Koekange, De Wijk en Zuidwolde bovendien een veilige haven waar inwoners terechtkunnen bij calamiteiten zoals een storing in het stroomnet, de watervoorziening of een cyberincident.
D66 de WOlden
Het lukte me niet om het programma te downloaden van hun website. Ik zal het opvragen…
Conclusie n.a.v. de verkiezingsprogramma’s is wel: dorpshuizen zijn voor alle partijen belangrijk. Dus doorbouwen aan leefbaarheid aan toekomstbestendige kernen. Wat is daarvoor nodig?
Toekomstbestendige dorpskernen: het 3-A-principe (van Hanneke Steen geleerd)
Voor een plattelandskern zijn voorzieningen cruciaal — vooral als ze bereikbaar en aantrekkelijk blijven voor alle inwoners. Een belangrijk doel voor toekomstbestendige dorpen is het behouden of terugbrengen van wat ik noem het 3-A-principe:
- Arts (huisarts) – een basis zorgvoorziening dichtbij;
- Apotheek – medicatie en advies binnen de kern;
- Albert Heijn (of supermarkt) – dagelijkse boodschappen zonder lange reistijden.
Door deze 3 A’s te combineren met een dorpshuis, ontstaat een sterke multifunctionele kern, waarin zorg, sociale contacten en dagelijkse voorzieningen samenkomen. Dit principe helpt bij het tegengaan van ontgroening, vergrijzing en centralisatie in stedelijke centra.
Inspirerende voorbeelden van toekomstbestendige dorpshuizen
- Multifunctioneel dorpshuis Otterlo (Gelderland)
In Otterlo (gemeente Ede) wordt een nieuw multifunctioneel dorpshuis gebouwd dat niet alleen traditionele functies zoals verenigingsruimtes en evenementenlocaties biedt, maar ook de bibliotheek en fysiotherapie huisvest. Het gebouw wordt duurzaam uitgevoerd met houtskeletbouw en bijna energieneutraal, wat het toekomstbestendig maakt voor ontmoeting, welzijn én activiteiten voor verschillende doelgroepen. - Gemeenschapscentrum Zwartewaal (Zuid-Holland)
In Zwartewaal is een nieuw dorps- en gemeenschapshuis ontworpen waarin de basisschool ’t Want, sportfaciliteiten en de bestaande dorpssaccommodatie samenkomen in één gebouw. Deze aanpak versterkt de sociale structuur van het dorp, doordat onderwijs, sport en ontmoeting onder één dak geïntegreerd zijn — een voorbeeld van hoe een dorpshuis kan bijdragen aan een vitaal dorpsleven. - Dorpshuis Zeeland (Noord-Brabant)
In de gemeente Landerd is een multifunctioneel dorpshuis ontwikkeld dat sport- en evenementruimtes combineert met een bibliotheek en ontmoetingsplekken. Het gebouw is ontworpen om laagdrempelig te zijn en een duidelijke verbinding te leggen met de openbare ruimte — waardoor het niet alleen een plek voor activiteiten is, maar ook een wezenlijke sociale trekker van het dorp. - Toekomstbestendige dorpshuisprojecten in Het Hogeland (Groningen)
In de gemeente Het Hogeland ligt een programma waarin dorpshuizen in kleine kernen worden ondersteund richting toekomstbestendigheid — met aandacht voor vitaliteitsscan, functionaliteit, organisatie én vrijwilligersbeleid. Zo’n aanpak helpt dorpshuizen om structureel sterker te worden en langer mee te gaan in een veranderende samenleving. - Regionale voorbeelden uit Noord-Holland
In regio’s rond Schagen en Warmenhuizen zijn dorpshuizen intensiever ingezet als sociale centra waarin bewoners kunnen meedenken over de rol van het dorpshuis in hun dorp en samen nieuwe activiteiten ontwikkelen om een zo breed mogelijke doelgroep te bedienen (van jeugd tot senioren).
Wat maakt deze dorpshuizen toekomstbestendig?
De bovengenoemde voorbeelden delen een aantal gemeenschappelijke kenmerken die hen klaar maken voor de toekomst:
- Multifunctionaliteit: ruimte voor zorg, onderwijs, sport, cultuur en ontmoeting onder één dak — zo wordt het dorpshuis een écht publiek knooppunt.
- Duurzaamheid: aandacht voor energiezuinige gebouwen en constructiematerialen (zoals houtskeletbouw) die passen bij klimaatdoelen.
- Toegankelijkheid en participatie: laagdrempelige voorzieningen en activiteiten voor alle leeftijdsgroepen.
- Integratie met lokale diensten: sommige dorpshuizen combineren hun rol met andere voorzieningen, wat de leefbaarheid van dorpskernen zoals Bergen (met behoud van huisarts, apotheek en supermarkt) extra versterkt.
Conclusie:
Toekomstbestendige dorpshuizen zijn geen nostalgische ontmoetingsplekken, maar levende centra die inspelen op maatschappelijke behoeften en nieuwe vormen van samenleven mogelijk maken. Ze verbinden voorzieningen, creëren sociale netwerken en ondersteunen een duurzame leefbaarheid van het platteland — in Drenthe en specifiek de Wolden!
