Dag 61 is de een-na-laatste-dag in de fase van de informatie als kandidaat-wethouder. Morgen: donderdag 16 april zal duidelijk worden wat het advies van de verkenner is. Daarbij zal hij zich laten leiden door alle partijen in de Wolden, maar natuurlijk het meeste door de grootste partij. Vandaag spraken we als campagneteam over de campagne en hoe om te gaan met kool, geit en wolf….

Als je kijkt naar permanente campagne voeren in een kleine gemeente als de Wolden dan zou je dat ‘laveren tussen meedoen en tegengas geven’ kunnen noemen: het dilemma van oppositie in de schaduw van een dominante lokale partij speelde ook in de afgelopen campagne. Wat zal de toekomst brengen? Mag CDA met haar kandidaat mee helpen met het aanpakken van de grote uitdagingen van de Wolden??? Zou men zijn inzet en kwaliteit zien? 

Wat een prima team waarbij ik weer te gast mocht zijn! Veel jonge en allemaal zeer enthousiaste mensen. De komende vier jaar gaat CDA met haar nieuwe elan (ook in de Den Haag, met o.a. Henri B c.s.) permanente campagne voeren. Kernonderwerpen blijven aanpakken. Plannen maken, ideeën lanceren, initiatief van de raad? amendementen? You name it. Deze ploeg van CDA de Wolden staat klaar voor 4 jaar goed politiek werk. Met of zelfs zonder een wethouder, maar dat is voor morgen. Nu de PCT starten. Met Birte, Yoran, Corné, Herman, Iris, Bertus, Joshua en de altijd rustige Jan Michiel. Veel vertrouwen in deze ploeg. Mijn rol zit erop. Ik wacht nu of ik ‘met mijn karwei mag beginnen’ of dat ik aan de slag moet met wat wij bij Afier noemen: plan B! Dat wordt vast op dag 62 van dit dagboek duidelijk. Dan schrijf ik nog dag 63 met mijn terugblik op campagne en informatie…. en stopt het of ga ik over naar ‘weekverslag van een wethouder’….KWW….CDA is er wel uit, nu de verkenner en GBDW nog…

Wat ik  me afvraag: campagne mild of pittig?

In veel gemeenteraadszalen speelt zich een herkenbaar maar lastig spel af. Zeker wanneer één (vaak lokale) partij veruit de grootste is, komen kleinere partijen in een spagaat terecht. Hoe voer je oppositie zonder jezelf buitenspel te zetten? En hoe blijf je zichtbaar voor kiezers zonder direct de deur naar toekomstige samenwerking dicht te gooien? Ook in de Wolden speelt deze kwestie. Partijen als GroenlinksPvdA, VVD, D’66 en CDA zitten in deze spagaat. De afgelopen 16 jaar heeft de grootste partij GB de Wolden (verder GBDW) met alle vier partij geregeerd. Vanaf 2010 met CDA, dan 2014 en 2018 met VVD en vanaf 2022 met D’66-PvdA-combinatie.

Knappe prestatie van GBDW. Gestage groei naar 9 zetels…bijna de absolute macht in de Wolden….

Het probleem begint het laten bepalen van de inzet en daarmee de resultaten door angst voor de machtsverhoudingen. Een grote lokale partij bepaalt vaak de toon, het tempo en in belangrijke mate de besluitvorming. Andere partijen hebben formeel dezelfde rechten, maar in de praktijk minder invloed. Voor oppositiepartijen betekent dat: elke keuze telt dubbel.

Te kritisch? Dan lig je eruit…? 
Wie stevig oppositie voert, scherp debatteert en het beleid structureel bekritiseert, laat zich zien aan de kiezer. Als er echt fouten gemaakt worden ook een flinke motie (van treurnis of zo) en dan ook dat in de pers zetten. Vind niemand echt leuk, zeker in een kleine gemeenschap die zo’n raad is. Dat kan electoraal lonen: duidelijkheid, profiel en herkenbaarheid. Maar er zit vaak een prijskaartje aan. In veel gemeenten geldt dat partijen elkaar na verkiezingen nodig hebben om een coalitie te vormen. Wie zich té hard opstelt, loopt het risico als ‘lastig’ of ‘onbetrouwbaar’ te worden gezien. En dat kan betekenen: geen uitnodiging aan de formatietafel. Je mag je zegje doen bij de verkenner, maar deze weet wel iets te vinden waardoor het daarbij blijft.

Te mild? Dan verdwijn je….? 
Aan de andere kant is er de verleiding van de ‘constructieve oppositie’. Meedenken, nuance zoeken, af en toe instemmen. Dat houdt de relatie met de grootste partij goed en vergroot de kans om later mee te mogen doen. Maar voor de kiezer wordt het verschil met de dominante partij kleiner. Het risico: je wordt onzichtbaar. Waarom op een kleine partij stemmen die nauwelijks tegengeluid laat horen? Kiezer kiest gemakkelijk. Als je pech hebt als partij heb je ook nog wat landelijke tegenwind en strooien de lokale partijen enig zout in de wonden. Dit alles onder het motto ‘wij lopen niet aan de leiband van Den Haag’ (maar zouden wel graag wat meer geld van hen krijgen).

Het spanningsveld: profileren vs. positioneren
Oppositie voeren is dus balanceren tussen twee doelen:

  • Profileren richting de kiezer (zichtbaar, kritisch, onderscheidend)
  • Positioneren richting toekomstige macht (samenwerkingsbereid, redelijk, betrouwbaar)

Die twee staan vaak op gespannen voet. Te veel nadruk op het één ondermijnt het ander.

De vraag is dus pittige of milde oppositie?
Er is geen universeel juiste keuze. Het hangt af van meerdere factoren:

  • De politieke cultuur: in sommige gemeenten wordt stevige oppositie gewaardeerd, in andere juist afgestraft. En daarbij bestaat ook nog verschil tussen wat zichtbaar is en wat niet zichtbaar is.
  • De afstand tot de grootste partij: inhoudelijk dicht bij elkaar? Dan ligt milde oppositie meer voor de hand.
  • De eigen ambitie: wil je vooral invloed op korte termijn, of bouwen aan een duidelijk profiel voor de lange termijn?
  • De kiezer: verwacht die strijd of samenwerking?
  • De mensen: waar voel je je beter bij als raadslid, bestuurder of kandidaat-wethouder?

De kunst van ‘slimme oppositie’
Steeds meer partijen zoeken een middenweg: selectief scherp zijn. Dat betekent:

  • Hard oppositie voeren op kernpunten die echt verschil maken
  • Constructief meedenken op dossiers waar samenwerking logisch is
  • Duidelijk communiceren waarom je soms tegen en soms vóór stemt

Zo probeer je zowel zichtbaar te blijven als bestuurlijk serieus genomen te worden.

Wat dan als partijen de kool en de geit sparen?

De kool en de geit sparen” betekent dat iemand in een conflict beide partijen tevreden probeert te stellen of niemand tegen de haren in wil strijken. Het houdt in dat je geen duidelijke keuze durft te maken om de lieve vrede te bewaren, vaak met als gevolg dat het probleem niet wordt opgelost. Grappige is wel dat het deze parabel niet alleen om de kool en de geit gaat, maar dat er een derde figuur een rol speelt. De wolf.

Het middeleeuwse spreekwoord komt voort uit het ritueel dat plaatsvond op de Agora in Athene. Me vroeg zich af waarom al die politici zo vaak heen en weer liepen zonder werkelijk iets op te lossen. Zo ontstond het bekende raadsel dat ons leert hoe een boer zowel de geit, de kool als de wolf veilig een rivier moet overzetten.

Dat betekent namelijk zeven keer overvaren. Eerst gaat de geit mee, waarna de boer leeg terugkeert voor de kool. Op de terugweg neemt hij de geit weer mee om de kool veilig te stellen. Vervolgens wordt de wolf overgezet, want die lust toch geen kool. Het duo blijft daar veilig wachten totdat de boer voor de laatste keer terugvaart om de geit op te halen. Na eindeloos heen en weer varen is de klus geklaard. De boer heeft, met veel geduld en omwegen, de kool en de geit gered.

De uitdrukking suggereert dat je beide kanten tevreden kunt houden. In de praktijk lukt dat zelden volledig. Kiezers prikken door vaagheid heen, en politieke concurrenten onthouden scherpe aanvallen. Toch is het mogelijk om geloofwaardig te balanceren, mits keuzes helder worden uitgelegd.

Uiteindelijk draait het om consistentie en geloofwaardigheid. Niet per se hard of mild zijn, maar duidelijk maken waar je voor staat — en waarom je soms strijdt en soms samenwerkt. In een gemeenteraad met een dominante partij is oppositie voeren geen rechte lijn, maar een voortdurend strategisch schaakspel. Wat we wel moeten bedenken dat de kiezer d’r en keer zat van kan zijn. Dan is er een schoonmaker (lees informateur) nodig die een deur heeft opengezet om wat frisse lucht toe te laten. En frisse lucht, dat is soms hard nodig…. Het kan hier namelijk behoorlijk gaan rieken. Niet alleen vanwege het zweet, maar ook door andere geurtjes die ontstaan als er niet doorgepakt wordt en me de kool, geit en de wolf wil sparen…Politici spreken immers wel veel over geiten, kool en soms ook over de wolf, maar nemen hem het dier niet onder schot. Vaak is er tijd voor lange rituele dansen, soms met emoties en moties die veelzeggend lijken maar eigenlijk niets nieuws brengen. Het vuurtje is nog niet heet genoeg en ijzer wordt hier alleen gesmeed wanneer de noodzaak van buitenaf komt? Zoals met AMV-nee spandoeken in het dorp of anti-windmolen borden langs de weg…? Dus zitten de wolf, de kool en de geit rustig te wachten….

Maar wat als de wolf-  net als veel kiezers thuis – helemaal genoeg krijgt van het theater wat politiek heet en zijn tanden ontbloot…wie weet welke partijen de komende 4 jaar opstaan, ook in de politiek van het zo milde de Wolden? Dus is het tijd voor partijen die wat laten zien en die doorpakken. Dus laten we met het karwei beginnen, met de meeste energieke, verbindende en kwalitatief sterkste ploeg. Misschien gezien de uitdagingen met wat extra financiële kennis, ondernemerschap, verbinding, duidelijkheid en aanpak-mentaliteit… o ja, ook wel wat creativiteit…..dus dacht ik een beetje in de lijn van één van mijn favoriete politici….: